Home - Kunstenaars - Galeries - Musea - Exposities  

Gemeentemuseum Het Land van Thorn
Wijngaard 14  Plattegrond via Google
6017 AG Thorn, Nederland
T 0475-561380
 info@museumhetlandvanthorn.nl
www.museumhetlandvanthorn.nl
1 apr - 31 okt: di t/m zo 10.00-17.00, ma 12.00-17.00
1 nov - 31 mrt: di t/m zo 11.00-16.00
entree € 3,00
  

Contact: Mat Rongen

Overige informatie

Het museum is een zelfstandige stichting die zich richt op het
onderzoeken, het verzamelen en presenteren van de geschiedenis van het stadje Thorn en het Land van Thorn. In dit kader wordt bijzondere aandacht geschonken aan: De abdij en de adellijke stiftdames, de negentiende en twintigste-eeuwse muziekgeschiedenis, archeologische objecten uit het Land van Thorn en kunstenaars die in Thorn hebben geleefd of gewerkt.
Een bijzonder object is: Panorama Thorn, vervaardigd tussen
1978 en 1985 door de kunstenaar Frans van den Berg.

Geschiedenis van Thorn na 990
+ + lees meer...

Het Land van Thorn kende in de tiende eeuw maar weinig bewoning. Het grootste gebied lag er verlaten bij met woeste gronden, moerassen, heidevelden en bossen. Geleidelijk trad herstel in en vonden er ontginningen plaats. De landbouwmethoden verbeterden, de graanopbrengst werd groter en de bevolking kon groeien. Omstreeks 990 werd op een hoogte, op enige afstand van de rivier de Maas, door graaf Ansfried en zijn vrouw een klooster gesticht in het historische gebied dat bekend staat als het Land van Thorn. Daartoe behoorden de dorpen Thorn, Ittervoort, Beersel, Haler, Stramproy, Ell, Grathem en Baexem.
Zo'n 800 jaar lang bewoonden adellijke stiftdames de abdij, zij hadden wereldlijke macht en brachten welvaart in het gebied. In de Franse tijd werd het klooster opgeheven en het stadje Thorn met inmiddels vorstelijke allures zakte weg in vergetelheid. Door de ligging aan de Maas, het bijzondere licht en de ongerepte natuur trokken talloze kunstenaars naar het witte stadje. Na de laatste wereldoorlog werd Thorn gerestaureerd.
De stad herkreeg iets van zijn oude luister en kwam opnieuw in de belangstelling te staan, maar nu van veel reizigers en toeristen die de charme van de plek ontdekten. Graaf Ansfried heeft dat echter niet kunnen bedenken.

Ansfried
Omstreeks het jaar 940 werd in een adellijk geslacht van grootgrond-bezitters uit de Lage Landen een jongen geboren met de naam Ansfried.
Hij werd in eerste instantie opgevoed door zijn oom Rotbert van Trier en later door aartsbisschop Bruno van Keulen. In 961 vergezelde graaf Ansfried de latere keizer Otto I op diens veldtocht naar Rome, een bewijs van de hoge afkomst van de graaf. Tijdens de reis ontwikkelde Ansfried zich tot persoonlijke vertrouweling van de keizer en kreeg hij de eerbiedwaardige functie van zwaarddrager. Goederen van Ansfried lagen verspreid over heel de Nederlanden, onder meer in de Maasgouw, het gebied langs beide zijden van de Maas tussen Venlo en Meerssen. Omstreeks 990 stichtte Ansfried, samen met zijn vrouw Hereswint, ook wel Hildewaris genoemd, de abdij van Thorn. Hun dochter Benedicta werd de eerste abdis. Na de dood van zijn vrouw werd Ansfried door keizer Otto III gevraagd bisschop te worden van Utrecht (circa 995-1010).
Hij keerde het wereldlijk leven de rug toe en wijdde zich aan een leven in dienst van God. Ansfrieds overgang naar het geestelijk leven wordt gemarkeerd door het afleggen van het zwaard in de domkapel van Aken; in ruil daarvoor kreeg hij de kromstaf. Hij stichtte het klooster Hohorst (Heiligenberg) bij Amersfoort en stierf in 1010 na een voorbeeldig leven. Spoedig werd hij als heilige vereerd.

De stichting van de abdij van Thorn
De kroniekschrijver Thietmar van Merseburg beschreef het leven van Ansfried. Jammer genoeg verzuimt hij te zeggen, wanneer precies de stichting van de abdij plaatsvond. Wel schrijft hij dat dit geschiedde na de veldtocht van Otto I naar Rome. Dat betekent na 965 en vóór 995 toen Ansfried bisschop van Utrecht werd. Zijn echtgenote Hereswint speelde een actieve rol bij de stichting. Thietmar zegt dat het klooster van Thorn het resultaat was van 'gemeenschappelijke inspanning'. Vermoedelijk was het een benedictinessenklooster, waarin de religieuze vrouwen leefden volgens de regel van Benedictus. Voor de kerkelijke diensten en de zielzorg waren enige priesters aan de abdij verbonden. In de stichtingsorde, een vervalsing uit de zestiende of zeventiende eeuw, wordt vermeld dat het klooster op 1 juni 992 is gesticht.

Hoogadellijke dames
Bestaat er over de aard van het klooster enige ongewisheid, zeker is dat het na verloop van tijd werd omgevormd tot een wereldlijk stift. Dit zal hebben plaatsgevonden in de twaalfde of dertiende eeuw. Het stift hanteerde een minder strenge leefregel dan een normaal klooster. Het werd meer een instituut voor dames van hoge afkomst. Een bindende kloostergelofte legde de dames niet af. Zij mochten, wanneer zij dat wilden, het klooster verlaten en in het bijzondere geval dat een edelman kwam opdagen om de hand van een stiftdame te vragen, kon zij – indien gewenst - het stift verlaten en in het huwelijk treden. Het stift van Thorn was zeer exclusief. In de laatste eeuwen van zijn bestaan moesten de dames die toegang wensten, aantonen dat zij zestien kwartieren in het adelschild voerden: acht van vaders- en acht van moederszijde. Daarnaast was het noodzakelijk tot een grafelijke familie te behoren. Waarschijnlijk waren de eisen ooit minder streng.
In 1532 waren er nog maar acht kwartieren nodig en in een brief aan paus Clemens uit 1310 wordt alleen gesproken over 'adellijke afkomst'.

Abdis en kapittel
In de brief aan paus Clemens leggen de kloosterdames van Thorn uit, in welk type klooster zij leven. Zij stellen dat sinds de stichting in de abdij telkens één van hen de leiding had: de abdis. Deze werd gekozen door een kapittel. Dat is een gemeenschap van kanunniken of kanunnikessen die dagelijks op vaste uren in de kerk samenkwamen om de canonieke getijden te bidden. In het kapittel hadden maximaal 20 kloosterdames (kanunnikessen) zitting en vier tot zes priesters (kanunniken). Naast de abdis werd door het kapittel uit de kanunnikessen ook een decanes gekozen. Deze dame zat de vergaderingen van het kapittel voor en verving de abdis bij afwezigheid. Het kapittel ontving later, naast religieuze, ook wereldlijke taken, zoals het beheer over de uitgestrekte goederen, die gelegen waren in het Land van Thorn, de naaste omgeving, en ver daarbuiten onder meer in de baronie van Breda.

Wereldlijk stift
Nadat het klooster was omgevormd tot een wereldlijk stift (dit woord is afgeleid van 'Stiftung' = stichting), werd een minder strenge leefregel gehanteerd. In de opleidingsinstituten ontvingen de jonge dames van adellijke afkomst een bij hun stand passende vorming. Naast hun taken in de abdijkerk, het gebed en de meditatie, wijdden de stiftdames zich aan wereldse zaken, zoals wetenschap en literatuur. Zij musiceerden, tekenden, schilderden en zullen ook tijd besteed hebben aan borduurwerken. Zij legden geen bindende kloostergelofte af, die gold alleen voor de abdis aan het hoofd van de kloostergemeenschap. Op zijn hoogtepunt leefden in het stift van Thorn een twintigtal dames, afkomstig uit de hoogste adel van Noordwest Europa. Hun verheven status en rijkdom werden weerspiegeld door het imposante gebouwencomplex, waarin zij verbleven. Veel van deze huizen werden gebouwd in de achttiende eeuw toen de abdij een grote bloei kende. De dames maakten van Thorn een plaats met veel hoofs vertoon en schiepen werk en welvaart voor een grote groep mensen in de streek.

Kloosterlijke staat
Kanunnikessen en kanunniken genoten eigen inkomsten (prebendes of vergoedingen), afkomstig uit de opbrengsten van de goederen van het kapittel. Zij bezaten veelal eigen huizen, gelegen rond het abdijcomplex, en hadden persoonlijke bezittingen. Zij kochten huizen, landerijen en boomgaarden, waarover zij vrij konden beschikken. Het dagelijks samen de maaltijd gebruiken, was niet verplicht. Wel bestond er een gemeenschappelijke slaapzaal, maar in geval van ziekte of wanneer familieleden op bezoek waren, mochten de dames voor de overnachtingen gebruik maken van eigen woningen.

Abdijencomplex
Het oorspronkelijk middeleeuwse abdijencomplex werd verschillende keren uitgebreid en verfraaid, voor de laatste maal in 1789. Een beschrijving uit 1800 door architect François Joseph Duclos, in Franse dienst, geeft ons een impressie van een indrukwekkend conglomeraat van gebouwen: het paleis van de abdis, een portierswoning en remise, een binnenhof omringd door stallen voor paarden en rijtuigen, het onderkomen der stiftdames, een kloostergebouw met binnenhof en abdijkerk. Het geheel was opgetrokken uit baksteen, met hoekpartijen, venster- en deuromlijstingen in Naamse hardsteen, bekroond door een leien dak met loden waterafvoer.
Het voorfront kende een imponerend risaliet, dat gedeeltelijk in het museum wordt tentoongesteld. Nagenoeg alle gebouwen werden in de Franse tijd (1794-1814) gesloopt, alleen de abdijkerk wist men voor vernietiging te behoeden. Ook de woningen waarin de stiftdames woonden, bleven behouden. Met de opheffing van het stift verdween de welvaart.
Thorn veranderde van hoofdplaats in een klein vorstendom tot agrarische gemeente in een vergeethoek van de wereld. Een gelukkig gevolg hiervan is dat het stadje zijn sfeer heeft weten te behouden en veel van zijn historische schoonheid bewaard bleef, wat ertoe leidde dat de oude kern van Thorn in 1973 nationale erkenning vond en werd uitgeroepen tot beschermd stadsgezicht.


Frans van den Berg en Piet Wiegman: Zwart op wit
30/3/2018 - 1/7/2018
In Limburgs licht
24/1/2014 - 20/4/2014
Hofferkeukens A La Carte
22/9/2013 - 24/11/2013
Russian Soul: Kunst van een onderdrukte generatie
10/3/2013 - 18/9/2013
Jos van Vreeswijk & Roman Zakrzewski: Imagine
12/5/2012 - 26/8/2012
Jos van Vreeswijk en Roman Zakrzewski: Imagine
11/5/2012 - 26/8/2012
De Wachters van Shinkichi Tajiri
12/4/2008 - 15/6/2008
 
De kleine wereld van Lidwien
16/2/2008 - 1/4/2008
 
Rita Vansteenlandt en Eddy Walrave
24/3/2007 - 30/5/2007
Fantastische vertellingen
2/7/2006 - 17/9/2006
Harrie Koolen (1904-1985): In de ziel geraakt
30/4/2006 - 25/6/2006
Anneke Langenberg: Leuk hoedje, Majesteit!
12/11/2005 - 30/12/2005
Frans van den Berg: Een wonderlijke erfenis
24/9/2005 - 27/11/2005
Kunst en emotie: Schatten uit Thorn
18/6/2005 - 15/9/2005
Gezondheid
29/4/2005 - 30/5/2005

Toon afbeeldingen